Spis treści
W świecie zdominowanym przez beton, szkło i technologię coraz częściej tęsknimy za naturą. Projektowanie biofilne to nic innego jak odpowiedź na tę tęsknotę. To rozwiązanie, które integruje elementy przyrody z przestrzenią, w której żyjemy i pracujemy.
Czym jest projektowanie biofilne?
Projektowanie biofilne (ang. biophilic design) to podejście w architekturze i aranżacji wnętrz, które ma na celu zwiększenie kontaktu człowieka z naturą poprzez wprowadzenie do przestrzeni elementów naturalnych, takich jak światło dzienne, roślinność, woda czy naturalne materiały.
Stephen Kellert, jeden z pionierów tej koncepcji, wyróżnił trzy główne wymiary projektowania biofilnego:
- bezpośredni kontakt z naturą - obejmuje fizyczną obecność elementów naturalnych w przestrzeni. Są to elementy takie jak rośliny, światło dzienne, świeże powietrze, woda, zwierzęta, krajobrazy i ogień.
- pośredni kontakt z naturą - dotyczy elementów, które przypominają naturę, ale nie są nią. Są to materiały naturalne (np. drewno, kamień), kolory i wzory inspirowane przyrodą, dźwięki natury oraz obrazy przedstawiające naturę.
- warunki przestrzenne - odnoszą się one do sposobu, w jaki przestrzeń jest zorganizowana, aby naśladować naturalne środowiska.
Chodzi tu o projektowanie przestrzeni z uwzględnieniem potrzeb człowieka, takich jak poczucie bezpieczeństwa, schronienia, ale i możliwości eksploracji i odkrywania.
Projektowanie biofilne w praktyce
Projektowanie biofilne znajduje zastosowanie w różnych typach przestrzeni. W biurach tworzone są zielone ściany, wykorzystywane naturalne materiały i zapewniony jest dostęp do światła słonecznego i widoków na zewnątrz. W szkołach, mogą być tworzone ogrody szkolne, a w klasach montowane duże okna. Projektowanie biofilne ma też zastosowanie w szpitalach - ogrody terapeutyczne, pokoje z widokiem na zieleń czy wprowadzenie do wnętrz naturalnego oświetlenia, to coś co przełamuje zimne i nieprzyjemne wnętrza dotychczas budowanych szpitali.
Również w domach prywatnych można zastosować elementy projektowania biofilnego. Można to zrobić poprzez użycie drewna, kamienia, bambusa czy lnu w wykończeniu wnętrz, pomalowanie ścian kolorami natury, takimi jak zielenie, błękity czy beże, oraz wzorami przypominającymi liście, fale czy struktury organiczne, a nawet poprzez wprowadzenie roślinności do domu w postaci zwykłych roślin doniczkowych.
Jednym z najbardziej znanych przykładów projektowania biofilnego jest lotnisko w Singapurze. Changi Airport to nie tylko węzeł komunikacyjny, ale i przykład tego, jak architektura może zbliżać ludzi do natury. W środku terminali znajdziemy bujne ogrody, wodospady i przestrzenie pełne naturalnego światła. Najbardziej charakterystycznym elementem lotniska jest szklana kopuła z 40-metrowym wodospadem pośrodku lasu deszczowego, który robi ogromne wrażenie na podróżnych.
Korzyści płynące z projektowania biofilnego
Badania wykazują, że integracja elementów natury w przestrzeniach zbudowanych przynosi liczne korzyści na najróżniejszych obszarach:
- zdrowie psychiczne i fizyczne - kontakt z naturą redukuje stres i lęk, poprawia nastrój i zwiększa poczucie szczęścia, a nawet przyspiesza procesy gojenia i regeneracji,
- środowisko - integracja elementów naturalnych w budynkach i miastach przyczynia się do zmniejszenia efektu miejskiej wyspy ciepła, poprawy jakości powietrza oraz zwiększenia bioróżnorodności w środowisku miejskim,
- ekonomia - choć początkowe koszty projektowania biofilnego mogą być wyższe, długoterminowe korzyści obejmują zwiększenie wartości nieruchomości, obniżenie kosztów energii dzięki lepszemu wykorzystaniu światła dziennego i wentylacji, zwiększenie produktywności i satysfakcji pracowników, którzy w otoczeniu natury są bardziej efektywni.
Czy projektowanie biofilne ma jakieś wady?
Bez wątpienia, tak i jak wszystko co istnieje, projektowanie biofilne ma swoje wady. Pierwszą z nich są koszty. Co prawda, jak już zostało wspomniane, projektowanie biofilne to inwestycja, która może się opłacić, ale wymaga dużego wkładu finansowego na starcie.
Do tego dochodzi kwestia utrzymania. Rośliny to nie dekoracje, które raz ustawione po prostu są. Potrzebują światła, wody, przycinania i innych zabiegów. Naturalne materiały z kolei, choć piękne, bywają mniej odporne na uszkodzenia niż te syntetyczne. Drewniane elementy mogą wymagać renowacji, a kamień - odpowiedniej pielęgnacji.
Nie można też pominąć problemu dopasowania do istniejących budynków. W nowoczesnych przestrzeniach łatwiej jest zaplanować wszystko od zera. Ale co z zabytkowymi kamienicami czy blokami z lat 70.? Wprowadzenie biofilnych elementów często okazuje się w nich wyzwaniem - brakuje odpowiednich struktur nośnych, światła, a czasem nawet miejsca.
